Een alarmhorloge lost één probleem van de alarmknop op: mensen dragen het eerder. De blog legt uit wat het wel en niet oplost, waarom de pols een lastige plek is om een val te meten, en wat er gebeurt als het 's nachts aan de lader ligt.
Alarmhorloge voor ouderen: waarom het de alarmknop niet vervangt
Dat een alarmknop in de praktijk vaak niet werkt, is inmiddels geen nieuws meer. We schreven er eerder over in waarom een alarmknop voor ouderen vaak niet werkt.
De cijfers erachter zijn stevig. Uit een Amerikaans gebruikersonderzoek onder ongeveer 2.700 mensen blijkt dat maar 18 procent het alarm altijd draagt. 64 procent doet het af onder de douche en 39 procent draagt het niet tijdens het slapen.
En zelfs als iemand hem wel draagt, wordt er lang niet altijd op gedrukt. Fleming en Brayne volgden in 2008 voor het British Medical Journal een jaar lang een groep 90-plussers. Bij vier van de vijf vallen waarbij iemand alleen was en niet kon opstaan, werd het aanwezige alarm niet gebruikt. In 38 van die situaties lag iemand langer dan een uur op de grond, terwijl er een werkend alarmsysteem in huis was.
Het antwoord van de markt op dat probleem is het alarmhorloge. Bijna elke aanbieder verkoopt er inmiddels een, en de belofte is steeds dezelfde. Het ziet er normaal uit, dus mensen dragen het wel.
Die belofte klopt maar half. Dit artikel gaat over de andere helft.
Wat een horloge wél oplost
Laten we eerlijk beginnen, want een horloge is een echte stap vooruit.
Het grootste bezwaar tegen een alarmknop is niet technisch maar sociaal. Een knop om de hals ziet eruit als een hulpmiddel, en dat is precies wat mensen niet willen uitstralen. Een horloge ziet eruit als een horloge.
Dat verlaagt de drempel aanzienlijk. Veel mensen die een knop weigeren, accepteren wel een horloge. En moderne modellen hebben automatische valdetectie, dus in theorie hoeft er niemand meer iets in te drukken. Meer over wearables in het algemeen lees je in is een smartwatch of wearable geschikt voor ouderen.
Twee echte verbeteringen dus. Alleen zitten ze allebei op hetzelfde faalpunt, en dat is niet het faalpunt dat het meest voorkomt.
Drie vragen, en het horloge beantwoordt er één
Bij elk draagbaar alarm spelen drie vragen. Ze lijken op elkaar, maar ze zijn verschillend.
Wil ik dit dragen? Hier helpt een horloge echt. Minder stigma, meer kans dat het uit de la blijft.
Draag ik het op het juiste moment? Hier helpt het niet. Veel mensen doen hun horloge af voor het douchen, ook als het apparaat er tegen kan. Dat is een gewoonte, en gewoontes verander je niet met betere techniek.
Hetzelfde geldt voor de nacht. Wie het horloge afdoet omdat het niet prettig slaapt, doet het om drie uur 's nachts niet even om voor de gang naar het toilet. Precies dan is opstaan risicovol. Je bloeddruk moet zich aanpassen, het is donker en je bent nog slaperig. Meer daarover lees je in duizelig bij opstaan en niet kunnen slapen.
Werkt het als het echt misgaat? Hier helpt het nauwelijks, en dat verdient uitleg.
Waarom de pols een lastige plek is
Uit tests van Consumer Reports bleek dat de Apple Watch in gecontroleerde omstandigheden ongeveer 60 procent van de zware vallen herkende, en minder dan 40 procent van de lichtere. Apple is daar zelf duidelijk over. Het horloge kan niet alle vallen detecteren.
Dat komt niet door slechte software maar door waar het apparaat zit.
Een horloge meet de beweging van je pols. Je arm beweegt los van de rest van je lichaam. Zwaai je hem stevig omlaag, dan lijkt dat op een val. Zak je langzaam onderuit terwijl je hand op een stoelleuning rust, dan merkt het horloge bijna niets.
Daardoor zit elke fabrikant klem tussen twee fouten. Staat de detectie gevoelig afgesteld, dan komen er valse meldingen. Na een paar keer zet iemand de functie uit of laat het horloge liggen. Staat hij streng, dan worden echte vallen gemist, vooral de langzame.
De meeste fabrikanten kiezen voor streng. Liever een gemiste val dan een familie die elke week voor niets schrikt. Dat is een verdedigbare keuze, maar het betekent wel dat juist de langzame val, die bij ouderen veel voorkomt, het vaakst wordt gemist.
Drie dingen die mensen niet verwachten
Het horloge moet opgeladen worden. Een tot drie dagen op een lading, twee tot drie uur laden. Tijdens die uren werkt het niet.
Niet elk horloge kan mee onder de douche. Duurdere modellen zijn goed waterbestendig, maar goedkopere alarmhorloges zijn vaak alleen spatwaterdicht.
De familie krijgt niet als eerste bericht. Bij automatische detectie geeft het horloge eerst een waarschuwing aan de drager. Reageert die niet, dan worden de hulpdiensten gebeld, en pas daarna gaan de noodcontacten mee. Veel families gaan ervan uit dat zij de eerste melding krijgen.
Wat gebruikers zelf zeggen
Datzelfde onderzoek vroeg gebruikers wat ze aan hun alarm zouden willen veranderen. Bovenaan stonden twee wensen: minder valse meldingen, en een batterij die lang genoeg meegaat om het apparaat 's nachts om te houden.
Precies de twee dingen waar het horloge het meest op vastloopt: wat het meet en hoe lang het meegaat.
De vraag die zelden gesteld wordt
Zoek je online, dan vind je veel eerlijke kritiek. Aanbieders van horloges leggen uit waarom een knop om de hals in de la belandt. Aanbieders van knoppen leggen uit waarom automatische detectie tegenvalt. Wie een knop met een batterij van twee jaar verkoopt, legt uit waarom opladen vervelend is.
Ze hebben allemaal een punt. En ze stoppen allemaal op dezelfde plek.
Dat komt doordat vrijwel iedereen die hierover schrijft iets verkoopt dat gedragen moet worden. Daardoor blijft één vraag liggen. Moet het eigenlijk wel gedragen worden?
Detectie zonder dragen
Er bestaat een andere aanpak, namelijk een sensor in de ruimte in plaats van een apparaat op het lichaam.
Zo'n sensor hangt aan de muur of het plafond en herkent een val aan de beweging in de kamer. Geen camera, geen microfoon. Niets om om te doen, niets om op te laden, niets om in te drukken.
Dat neemt precies de faalpunten weg die hierboven staan. Hij kan niet worden afgedaan voor het douchen of het slapen. Hij hoeft niet bediend te worden op een moment dat dat niet lukt. En er is geen schaamte, want er is niets zichtbaars om te dragen.
Juist in de slaapkamer en de badkamer maakt dat verschil. Dat zijn de plekken waar het horloge het vaakst niet om zit, en waar een val het minst snel wordt opgemerkt.
Wat het niet oplost
Geen enkel systeem herkent alle vallen, en dat geldt hier net zo goed.
Een sensor bestrijkt één ruimte. Valt iemand op de trap of in de gang terwijl daar geen sensor hangt, dan wordt die val niet opgemerkt. Voor meer ruimtes zijn meer sensoren nodig.
Grote meubels kunnen het zicht blokkeren. De plek waar de sensor hangt bepaalt dus hoe goed hij werkt.
En hij gaat niet mee naar buiten. Voor iemand die er vaak alleen op uit trekt, blijft een draagbaar apparaat zinvol, eventueel naast een sensor in huis.
Tot slot
Het alarmhorloge is geen slecht product. Het lost een echt probleem op, namelijk dat mensen een knop om de hals niet willen dragen.
Maar het lost dat probleem op de verkeerde plek op. Het blijft iets dat om moet, op de momenten dat het meestal niet om zit, en het meet vanaf een plek die daar niet ideaal voor is.
Een sensor in de ruimte vraagt niets. Geen knop, geen horloge, geen twijfel of ze het deze keer wel omhad.
Bronnen: Fleming J, Brayne C. Inability to get up after falling, subsequent time on floor, and summoning help. BMJ 2008;337:a2227. The Senior List, Medical Alert Device Usage Report 2026: Amerikaans gebruikersonderzoek onder 2.695 respondenten, geen wetenschappelijke studie. Consumer Reports-tests, via secundaire berichtgeving.
