Bijna 3 miljoen Nederlanders hebben een grote mantelzorgtaak en ervaren onvoldoende steun, concludeert het SCP. De bereidheid om te mantelzorgen is groot, de mogelijkheid niet. Wat het rapport betekent voor zorgorganisaties: informatie delen, ondersteuning die de mantelzorger vindt en een gelijkwaardige samenwerking met professionals.
3 miljoen mantelzorgers met een grote zorgtaak: wat het SCP-rapport vraagt van de samenwerking tussen formele en informele zorg
Nederland telt ruim 5,5 miljoen mensen die zorgen voor iemand in hun omgeving. Bijna 3 miljoen van hen hebben een grote zorgtaak: meer dan 8 uur per week, of de rol van centrale verzorger. Juist deze groep ervaart onvoldoende steun, concludeert het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) in twee publicaties die begin oktober 2026 verschenen. Het rapport Mantelzorg versterken met het oog op de toekomst schetst daarnaast vijf beleidsopties. In dit artikel vatten we de bevindingen samen en kijken we wat ze betekenen voor zorgorganisaties die met mantelzorgers samenwerken.
Het eerste vangnet staat onder druk
Het Integraal Zorgakkoord (IZA) gaat ervan uit dat formele zorg pas wordt ingezet als informele hulp ontoereikend is. De sociale omgeving is daarmee officieel het eerste vangnet geworden. Tegelijkertijd constateert het SCP dat mantelzorg nu al onder druk staat. Mantelzorgers met een grote zorgtaak ervaren hun rol als een extra baan: naast directe zorg moeten zij veel uitzoeken en regelen. Zij voelen zich relatief vaak ernstig belast en kunnen betaald werk en zorg lastig combineren, met uitval of minder werken als gevolg. Daar komen extra kosten bij waarvoor meestal geen vergoeding bestaat. Met de vergrijzing in het vooruitzicht verwacht het SCP dat het beroep op mantelzorgers alleen maar groter wordt.
Bereidheid is niet hetzelfde als mogelijkheid
De bereidheid om te mantelzorgen is groot. Van de mensen die nu geen mantelzorg verlenen, staat ongeveer driekwart ervoor open. Van de huidige mantelzorgers zegt 42 procent meer te willen doen als dat nodig is. Maar het SCP plaatst daar een duidelijke waarschuwing bij: deze cijfers mogen niet worden gebruikt om formele zorg af te schalen. Slechts een kwart van de ondervraagden zegt genoeg tijd te hebben en zelf gezond genoeg te zijn om met mantelzorg te beginnen. En de belastbaarheid van de huidige mantelzorgers staat al onder druk, dus of zij hun zorg kunnen uitbreiden is twijfelachtig.
Mantelzorg vergroot ongelijkheid
Mantelzorg komt vaker op de schouders van vrouwen terecht. Ook opleiding en inkomen spelen een rol. De sociale scheidslijn op basis van gezondheid en sociaaleconomische status scheidt volgens het SCP ook de mensen die hulp kunnen geven van de mensen die hulp nodig hebben. Wie minder hulpbronnen heeft, heeft vaker zorg nodig én minder mensen om die zorg van te krijgen. Het planbureau pleit daarom voor breed beleid dat ongelijkheid in hulpbronnen vermindert.
De ondersteuning is er wel, maar versnipperd
Mantelzorgers geven aan dat goede ondersteuning helpt, en het aanbod groeit. Het probleem is de versnippering: er zijn verschillende loketten voor de naaste en voor de mantelzorger zelf. Wat volgens het SCP nodig is:
Professionele ondersteuning waar mantelzorgers niet zelf naar op zoek hoeven
Gelijkwaardige samenwerking met zorgprofessionals
Werkgevers die meer rekening houden met mantelzorgtaken
Eerder dit jaar pleitte de SER al voor maatregelen. Minister Mirjam Sterk (Langdurige Zorg, Jeugd en Sport) kondigde daarop een breed steunplan voor mantelzorgers aan. Dat plan is er op dit moment nog niet.
Vijf beleidsopties voor duurzame mantelzorg
Het SCP-rapport schetst vijf richtingen:
Een verplicht, solide basisaanbod voor mantelzorgondersteuning in gemeenten
Betere samenwerking tussen mantelzorg en formele zorg
Uitbreiding van het wettelijk recht op betaald mantelzorgverlof
Investeren in buurtverbinders
Meer aandacht voor bewustwording en een uitgebreide maatschappelijke diensttijd
De conclusie van het planbureau: de beleidsopgave ligt in het verbeteren van de randvoorwaarden waarbinnen mantelzorg duurzaam kan plaatsvinden. Binnen die voorwaarden draagt mantelzorg bij aan zowel de houdbaarheid van het zorgstelsel als het welbevinden van wie zorg geeft en ontvangt.
Wat dit betekent voor zorgorganisaties
Voor VVT-organisaties, thuiszorgaanbieders en gemeenten bevat het rapport een concrete opdracht. Niet “meer mantelzorg organiseren”, maar de mantelzorg die er al is beter laten samenwerken met de formele zorg. Drie aandachtspunten:
Deel informatie in plaats van taken. Veel van de belasting zit niet in de zorg zelf, maar in het uitzoeken, regelen en aannemen dat het goed gaat. Een mantelzorger die hetzelfde beeld heeft als de wijkverpleegkundige hoeft minder te bellen, te checken en te gissen.
Ontwerp ondersteuning die de mantelzorger vindt. Het SCP benoemt expliciet dat mantelzorgers niet zelf op zoek moeten hoeven. Dat geldt voor loketten, maar ook voor signalen: een verandering in het nachtpatroon van een cliënt hoort vanzelf bij de juiste persoon terecht te komen.
Maak de samenwerking gelijkwaardig. Wie als eerste vangnet wordt gezien, verdient dezelfde informatiepositie als de professional. Dat vraagt om een gedeelde laag waar naasten en zorgprofessionals op hetzelfde moment hetzelfde zien.
De rol van touchbase
touchbase bouwt aan die gedeelde informatielaag. Het sensorplatform herkent afwijkingen in slaap- en leefpatronen van zelfstandig wonende ouderen en stuurt meldingen naar naasten en zorgprofessionals, zonder wearable, alarmknop of camera. Niet om meer zorg bij de familie te leggen, maar om de zorg die zij al geven lichter te maken en de samenwerking met de formele zorg gelijkwaardiger. Meer over de werking vindt u op touchbase.nl/zakelijk.
Bronnen: Skipr, “3 miljoen mantelzorgers krijgen onvoldoende steun bij zorgtaak” (5 oktober 2026); SCP, Mantelzorg versterken met het oog op de toekomst (2026).
