touchbase

De Nederlandse Arbeidsinspectie onderzocht in 2026 nachtwerk bij 285 werkgevers, waaronder de zorg. Bij 54% staat de nacht niet als apart risico op papier en bij 69% ontbreken maatregelen. Dit artikel legt uit wat dat betekent voor de nachtzorg thuis en welke drie stappen een zorgorganisatie morgen kan zetten.

De Nederlandse Arbeidsinspectie publiceerde op 3 november 2026 haar onderzoek naar nachtwerk. Bij 54% van de gecontroleerde werkgevers wordt nachtwerk niet als apart risico voor het personeel beoordeeld en bij 69% ontbreken concrete maatregelen in het plan van aanpak. De zorg is een van de onderzochte sectoren. Dit artikel legt uit wat het onderzoek zegt, waarom het voor de nachtzorg thuis anders ligt dan voor een fabriek en welke drie stappen een zorgorganisatie morgen kan zetten.

Wat de Arbeidsinspectie onderzocht

De inspectie bekeek 285 werkgevers in sectoren met veel nachtwerk: industrie, transport, zorg, horeca en distributie. Bij 193 werkgevers gebeurde dat in het onderzoek Arbo in Bedrijf en bij 92 werkgevers met een inspectie op de arbozorg en de Arbeidstijdenwet. De Arbeidstijdenwet is de wet die regelt hoeveel uren iemand mag werken en hoeveel rust er tussen diensten moet zitten. Tegen 58 bedrijven volgde een handhavingstraject vanwege tekortkomingen in de arbozorg, de Arbeidstijdenwet of beide.

De uitkomsten in het kort. Ongeveer 1,2 miljoen mensen in Nederland werken soms of regelmatig 's nachts en dat aandeel daalt niet. 54% van de gecontroleerde werkgevers beoordeelt nachtwerk niet als apart risico. 69% heeft geen concrete maatregelen tegen de risico's van nachtwerk in het plan van aanpak. 63% van de werkgevers zegt medewerkers te informeren over de risico's, terwijl de helft van de ondervraagde medewerkers zegt die informatie te hebben gekregen. Ongeveer 20% van de bezochte werkgevers kent permanent nachtwerk, een vorm die volgens de inspectie zelden is toegestaan.

De inspectie herinnert aan het advies van de Gezondheidsraad uit 2017 om nachtwerk te beperken waar dat kan. Nachtwerk verstoort de biologische klok en verhoogt het risico op slaapproblemen, hart- en vaatziekten en diabetes type 2. Vermoeidheid en verminderde alertheid vergroten daarnaast de kans op ongevallen. De samenvatting van de inspectie luidt: voorkomen waar het kan, goed beschermen waar het moet.

Waarom de zorg een aparte plek heeft

Werkgevers noemden twee hoofdredenen voor nachtwerk. 46% wijst op economische redenen, zoals productiedoelen halen en klanten bedienen. 41% zegt dat de aard van het werk nachtwerk nodig maakt en noemt daarbij de zorg en de politie als voorbeeld. Bijna negen van de tien werkgevers zien geen mogelijkheid om nachtwerk verder terug te dringen.

Voor de zorg klopt die redenering voor een groot deel. Een cliënt die 's nachts valt, pijn heeft of verzorgd moet worden, kan niet wachten tot de ochtend. Toch bestaat de nacht in de thuiszorg uit meer dan die acute zorg. Een deel van de nachtelijke bezoeken is een controle, bijvoorbeeld kijken of iemand slaapt en of er niets is gebeurd sinds de avondronde. Die bezoeken zijn gepland omdat niemand weet hoe de nacht van de cliënt verloopt als er niemand is. In het kennisartikel De nacht als blinde vlek (touchbase, 2026) staat uitgebreider waarom juist de nacht zo weinig informatie oplevert voor het zorgteam.

Het onderzoek van de Arbeidsinspectie voegt daar een tweede kant aan toe. Elke nachtelijke controle zonder aanleiding kost een uur zorgtijd en daarbovenop een stuk gezondheid van de medewerker die hem uitvoert. Wie de nacht wil organiseren volgens het advies van de Gezondheidsraad, moet dus weten welk deel van het nachtwerk onmisbaar is en welk deel een gewoonte is geworden.

Wat de inspectie van een werkgever verwacht

De inspectie formuleert het als twee opdrachten. Eerst nagaan of werk echt 's nachts moet gebeuren en nachtwerk verminderen waar dat niet zo is. Daarna, waar nachtwerk nodig blijft, de risico's in kaart brengen en medewerkers goed beschermen. Dat betekent concreet dat nachtwerk als apart risico in de risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) staat, dat het plan van aanpak maatregelen bevat en dat medewerkers weten wat de risico's zijn en hoe zij daarmee omgaan.

De inspectie ziet ook een rol voor opdrachtgevers, werkgevers- en werknemersorganisaties en de overheid, bijvoorbeeld met eenvoudigere en strengere regels. Voor een zorgorganisatie is dat laatste iets om te volgen in de cao-tafels en bij de brancheorganisaties, maar de eerste twee opdrachten liggen bij de organisatie zelf.

Wat leefpatroonmonitoring hieraan toevoegt

Leefpatroonmonitoring is het vastleggen van het dag- en nachtritme van een cliënt met sensoren in de woning, zonder camera en zonder dat de cliënt iets hoeft te dragen of in te drukken. Het systeem leert wat een gewone nacht is voor deze persoon, zoals wanneer iemand naar bed gaat, hoe vaak iemand opstaat, hoe lang iemand uit bed is en wanneer de dag begint. Wijkt een nacht daarvan af, dan krijgt het zorgteam een signaal.

Voor de vraag van de Arbeidsinspectie is dat relevant om twee redenen. Ten eerste maakt het zichtbaar welk deel van de nachtelijke controlebezoeken een aanleiding had. Een team dat een maand lang de signalen naast de geplande bezoeken legt, ziet bij welke cliënten de nacht doorgaans rustig verloopt en bij wie dat niet zo is. Ten tweede verandert het de inhoud van het nachtwerk dat overblijft. Het team rijdt minder om te kijken en vaker omdat er iets is. De nachtmedewerker blijft nodig, maar wordt ingezet waar het telt.

Voorwaarde is dat de organisatie afspraken maakt over wat er met een signaal gebeurt. Een signaal zonder opvolging is extra werk voor de nacht in plaats van minder. Daarover gaat het kennisartikel Van reactieve zorg naar preventieve regie (touchbase, 2026).

Wat je morgen kunt doen

Drie stappen die een zorgorganisatie kan zetten zonder te wachten op nieuwe regels.

Haal de RI&E erbij en controleer of nachtwerk als apart risico is beoordeeld en of het plan van aanpak concrete maatregelen bevat, zoals rusttijden na een nachtdienst, een maximum aantal nachten op rij en voorlichting voor nieuwe medewerkers. Leg dat vast met een datum en een eigenaar.

Tel een maand lang per cliënt de nachtelijke bezoeken en noteer bij elk bezoek of er een concrete aanleiding was. De uitkomst laat zien waar de nacht uit gewoonte wordt gevuld en waar de zorg echt nodig is.

Vraag de medewerkers die de nacht draaien wat zij nodig hebben om de nacht gezond vol te houden en neem hun antwoorden mee in het rooster. De inspectie laat zien dat de informatie die werkgevers denken te geven, de medewerkers vaak niet bereikt.

Zo past touchbase hierin

touchbase legt bij cliënten die alleen wonen vast hoe hun nachten gewoonlijk verlopen en geeft het wijkteam een signaal als een nacht daarvan afwijkt. Zo kan een organisatie onderbouwen welk deel van de nachtelijke controlebezoeken nodig is en welk deel niet en zo de nacht inrichten volgens het advies van de Gezondheidsraad. Meer over de werkwijze voor zorgorganisaties lees je op touchbase.nl/zakelijk.